Usługi realizowane przez szkoły i przedszkola a VAT

W dniu 9 czerwca 2017 r. Naczelny Sąd Administracyjny (zwany dalej: „NSA”) wydał dwa intersujące wyroki dotyczące opodatkowania podatkiem VAT czynności realizowanych w szkołach i przedszkolach tytułem wykonywania zadań własnych jednostki samorządu terytorialnego (JST). Oba omówione poniżej wyroki dotyczą miasta Poznań.

Pierwszy wyrok (sygn. akt I FSK 1271/15) dotyczył wątpliwości miasta, czy jest ono podatnikiem podatku VAT w rozumieniu art. 15 ustawy o podatku od towarów i usług (UPTU) w sytuacji, gdy organizuje przy pomocy jednostek budżetowych oświaty, powołanych do realizacji nałożonego przepisami ustawy o samorządzie gminy zadania własnego, jakim jest edukacja publiczna: stołówki szkolne, wypoczynek dzieci i młodzieży, uczestnictwo dzieci i młodzieży w widowiskach artystycznych i nauce pływania oraz uczestnictwo dzieci i młodzieży w wymianie międzynarodowej. Miasto było zdania, iż nie działa ono jako podatnik VAT w analizowanej kwestii.

Drugi wyrok (sygn. akt I FSK 1317/15) dotyczył natomiast wątpliwości miasta:

  • Czy pobierając od rodziców opłatę za pobyt i nauczanie dzieci w przedszkolach po godz. 13:00 prowadzi działalność gospodarczą zwolnioną od podatku w rozumieniu UPTU, czy też wykonuje wyłącznie czynności statutowe w ramach swoich jednostek budżetowych oświaty, do czego zostały one powołane?
  • Czy pobierając od rodziców opłatę za korzystanie przez dzieci z wyżywienia podczas pobytu w przedszkolu prowadzi działalność gospodarczą podlegającą UPTU, czy też wykonuje czynności statutowe, ściśle związane z pobytem i nauczaniem dzieci w przedszkolu?

W tym przypadku Wnioskodawca również uważał, że nie pełni roli podatnika VAT przy realizacji tych zadań. Oczywiście Minister Finansów był odmiennego zdania. Sprawy ostatecznie trafiły do NSA który uznał, iż w obu przypadkach miasto, przy realizacji przedmiotowych czynności, nie działało w roli podatnika podatku VAT w rozumieniu art. 15 ust. 1 UPTU.

NSA bardzo szeroko posunął się w swojej analizie przedmiotowych zagadnień (usługi edukacyjne, stołówki szkolne, organizacja wypoczynku dla dzieci czy uczestnictwo w wydarzeniach sportowo-artystycznych). W uzasadnieniu pierwszego z orzeczeń stwierdzono, że tego typu czynności uznać należy za zadania własne, a że nie mają one charakteru komercyjnego, to można przyjąć, że miasto nie działa w tym przypadku jako podatnik VAT. Ponadto, NSA stwierdził, że tego typu usługi nie dają się bezpośrednio przyporządkować do konkretnych przepisów (budzą szereg wątpliwości interpretacyjnych), tak więc w tym przypadku zdecydował się zastosować zasadę in dubio pro tributario zgodnie z którą, niedające się usunąć wątpliwości co do treści przepisów prawa podatkowego rozstrzyga się na korzyść podatnika.

Czekamy jeszcze na uzasadnienie wyroku I FSK 1317/15 natomiast spodziewamy się, że będzie ono dość podobne z uwagi na zbliżony zakres czynności (pobyt i wyżywienie w przedszkolach). Już teraz można przecież zastosować ten sam sposób analizy przepisów i dojść do tych samych wniosków.

Podobne podejście do zaprezentowanego przez NSA prezentowane było już we wcześniejszych orzeczeniach sądów administracyjnych. Należy jednak podkreślić, że o ile takie usługi jak pobyt dzieci w przedszkolu powyżej ustawowego progu 5 godzin czy organizowanie im wypoczynku powinny być jednoznacznie traktowane jako czynności będące poza VAT, o tyle jeśli chodzi o wyżywienie w stołówkach sytuacja ta nie jest już tak oczywista. Otóż, przyjmując za właściwe stanowisko NSA dochodzimy do sytuacji, w której w stołówkach szkolnych obowiązywać będą 3 odrębne podejścia do opodatkowania VAT posiłków. W przypadku dzieci z danej placówki sprzedaż posiłków będzie bowiem poza VAT, w przypadku nauczycieli będzie zwolniona (co jednak w świetle powyższego wyroku wydaje się dość dyskusyjne), a w przypadku pozostałych osób będzie opodatkowana (co do zasady stawką 8%).

Należy więc poczekać na ukazanie się uzasadnienia drugiego wyroku NSA oraz sposobu podejścia pozostałych składów orzekających NSA oraz Wojewódzkich Sądów Administracyjnych do przedmiotowej kwestii. Może się bowiem okazać, że takie podejście będzie również oddziaływać na inne czynności wykonywane przez jednostki samorządu terytorialnego. Przecież dostawa wody, podobnie jak posiłki w szkołach, jest również zadaniem własnym gminy, wykonywana jest w ramach umowy z poszczególnymi odbiorcami a ceny są regulowane i nie mają charakteru komercyjnego…