Ustawa z dnia 15 grudnia 2016 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwemu wykorzystywaniu przewagi kontraktowej w obrocie produktami rolnymi i spożywczymi (Dz. U. z 2017r., poz. 67) określiła zasady i tryb przeciwdziałania „praktykom nieuczciwie wykorzystującym przewagę kontraktową przez nabywców produktów rolnych lub spożywczych lub dostawców tych produktów, jeżeli to wykorzystywanie wywołuje lub może wywołać skutki na terytorium RP”.

Termin wejścia w życie nowych przepisów 

Ustawa wchodzi w życie po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia, z wyjątkiem art. 41, który wchodzi w życie po upływie 30 dni od dnia ogłoszenia.

Ustawa zakazuje nieuczciwe wykorzystywanie przewagi kontraktowej nabywcy względem dostawcy oraz dostawcy względem nabywcy.

Przewagą kontraktową w rozumieniu ustawy jest:

1) sytuacja nabywcy względem dostawcy, w której dla dostawcy nie istnieją wystarczające i faktyczne możliwości zbycia produktów rolnych lub spożywczych do innych nabywców oraz występuje znaczna dysproporcja w potencjale ekonomicznym na korzyść nabywcy, albo

2) dostawcy względem nabywcy, w której dla nabywcy nie istnieją wystarczające i faktyczne możliwości nabycia produktów rolnych lub spożywczych od innych dostawców oraz występuje znaczna dysproporcja w potencjale ekonomicznym na korzyść dostawcy.

Z kolei zgodnie z ustawą, wykorzystywanie przewagi kontraktowej jest nieuczciwe, jeżeli jest sprzeczne z dobrymi obyczajami i zagraża istotnemu interesowi drugiej strony albo narusza taki interes.

Przykładowo: nieuczciwe wykorzystywanie przewagi kontraktowej polega w szczególności na nieuzasadnionym rozwiązaniu umowy lub zagrożeniu rozwiązaniem umowy albo przyznaniu wyłącznie jednej stronie uprawnienia do rozwiązania umowy, odstąpienia od niej lub jej wypowiedzenia.

Przepisy nowej regulacji znajdują zastosowanie do umów nabycia produktów rolnych lub spożywczych, z wyłączeniem dostaw bezpośrednich w rozumieniu ustawy z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia (Dz. U. z 2015 r. poz. 594, z późn. zm.2), zawieranych między nabywcami tych produktów a ich dostawcami, jeżeli:

1) łączna wartość obrotów między nimi w roku wszczęcia postępowania w sprawie praktyk nieuczciwie wykorzystujących przewagę kontraktową lub w którymkolwiek z 2 lat poprzedzających rok wszczęcia postępowania przekracza 50 000 zł oraz

2) obrót, o którym mowa w art. 33 ust. 1, nabywcy albo dostawcy, który stosował praktykę nieuczciwie wykorzystującą przewagę kontraktową, a w przypadku gdy należy on do grupy kapitałowej w rozumieniu art. 4 pkt 14 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2015 r. poz. 184, 1618 i 1634 oraz z 2016 r., poz. 1823), obrót tej grupy, w roku poprzedzającym rok wszczęcia postępowania, o którym mowa w pkt 1, przekracza 100 000 000 zł.

Ustawa zawiera także wyłączenia jej zastosowania.

Kary za naruszenie zakazu nieuczciwej praktyki

Prezes UOKiK może nałożyć na dostawcę albo nabywcę, w drodze decyzji, dotkliwe kary za naruszenia zakazu nieuczciwych praktyk, np. karę pieniężną w wysokości nie większej niż 3% obrotu osiągniętego w roku obrotowym poprzedzającym rok nałożenia kary, jeżeli dostawca albo nabywca, choćby nieumyślnie.

Ustawa stanowi, iż powyższe rozwiązania wprowadzone zostały „w celu ochrony interesu publicznego”. Wskazać trzeba, że interes publiczny stanowi swoistą klauzulę generalną, utożsamianą czasami z interesem społecznie uzasadnionym, czy interesem społecznym, a w tym z pewnymi wartościami, czy wręcz potrzebami i co do zasady jest przeciwstawiany interesowi indywidualnemu. Każdorazowo podlega zatem interpretacji w konkretnych okolicznościach.