W dniu 9 marca 2017 r. Naczelny Sąd Administracyjny (zwany dalej: „NSA”) wydał interesujący wyrok o sygn. akt II FSK 359/15 dotyczący m.in. możliwości zaliczenia do kosztów uzyskania przychodów wydatków związanych z podjętą przez podatnika uchwałą o przymusowym wykupie akcji oraz jej realizacji. 

W przedmiotowej sprawie podatnik spierał się z organem wydającym interpretację indywidualną o to czy może zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów wydatki związane z realizacją procesu przymusowego wykupu akcji, aż do momentu jego zakończenia, w szczególności:

• koszty wyceny akcji przez biegłego rewidenta,

• koszty dotyczące czynności wykonanych przez Dom Maklerski,

• koszty korespondencji: wysyłki, publikacji i przekazania informacji akcjonariuszom, 

• koszty ogłoszeń prasowych, 

• koszty ogłoszeń w Monitorze Sądowym i Gospodarczym, 

• koszty opłat skarbowych, sądowych,

• koszty unieważnienia dokumentu akcji i wydania nowego (w trybie art. 358 k.s.h.).

Zdaniem podatnika, wydatki te mogły zostać zaliczone do kosztów uzyskania przychodów zgodnie z art. 15 ust. 1 UPDOP bowiem proces przymusowego wykupu akcji jest obowiązkiem wynikającym z przepisów kodeksu spółek handlowych i wydatki te nie są wskazane w katalogu wydatków niestanowiących kosztów uzyskania przychodów (zgodnie z art. 16 UPDOP).

Natomiast, zdaniem organu wydającego interpretację (zmieniającą wcześniejszą interpretację pozytywną dla podatnika), powyższe wydatki nie były związane z osiągnięciem przez spółkę przychodów lub zachowaniem albo zabezpieczeniem źródła przychodów, dlatego też spółka nie mogła zaliczyć ich do kosztów uzyskania przychodów. Zdaniem organu spółka jest jedynie pośrednikiem w transakcji przymusowego wykupu akcji, która jest dokonywana na rzecz akcjonariuszy większościowych, a wydatki tego rodzaju nie stanowią bowiem kosztów ogólnych funkcjonowania osoby prawnej, służących zachowaniu lub zabezpieczeniu źródła przychodów i nie wykazują tym samym związku z konkretnym przychodem.

Jako argument organ wydający interpretację zmieniającą podał, że działania zarządu spółki podejmowane w związku z przymusowym wykupem akcji służą wyłącznie większościowemu akcjonariatowi i są skutkiem wyłącznej decyzji akcjonariuszy tej spółki, w związku z tym fakt, iż działania te są uregulowane przez prawo handlowe nie może decydować o zakwalifikowaniu tych wydatków do kosztów uzyskania przychodów. 

Sąd I instancji przyznał rację podatnikowi wskazując po pierwsze – koszty zabezpieczenia albo zachowania źródła przychodów z istoty swojej nie wiążą się z przychodami spółki (wówczas byłyby kosztami bezpośrednimi, poniesionymi w celu uzyskania przychodów). Po drugie – oceniając tak jak organ, wymienione przez spółkę wydatki, należałoby dojść do wniosku, że także np. koszty poboru składek na ubezpieczenie społeczne nie są kosztem podatkowym, bo nie mają związku z przychodem, a służą zapewnieniu emerytury czy świadczeń zdrowotnych pracownikom. Po trzecie - organ skupił się wyłącznie na jednym aspekcie wykupu akcji mniejszościowych – że służy to interesom akcjonariuszy większościowych. Pominął starannie, że Trybunał Konstytucyjny w cytowanym przez Ministra wyroku wskazywał także na inne funkcje wykupu akcji: a) długoterminowe tworzenie warunków dla sukcesu gospodarczego firmy; b) obniżenie kosztów funkcjonowania spółki związanych z występowaniem w tej spółce drobnych akcjonariuszy (koszty zwoływania i odbywania walnych zgromadzeń, czy wykonywanie uprawnień informacyjnych akcjonariuszy w spółce wynikających z art. 428 i 429 k.s.h.); c) zwiększenie operatywności funkcjonowania samej spółki (w przypadku zwolnienia się spółki z obowiązku zwoływania walnych zgromadzeń w Monitorze Sądowym i Gospodarczym zwiększa się szybkość podjęcia decyzji gospodarczej); d) zwiększenie atrakcyjności samej spółki dla inwestorów strategicznych (istnienie w spółce rozproszonego akcjonariatu mniejszościowego zmniejsza szansę znalezienia inwestora).

NSA oddalając skargę kasacyjną Ministra Finansów utrzymał w mocy wyrok sądu I Instancji. Do tego wyroku nie ma jeszcze sporządzonego uzasadnienia. Niemniej jednak, w podobnej sprawie NSA w wyroku z dnia 30 marca 2017 r. o sygn. akt II FSK 510/15 wskazał, że obowiązkowe wydatki wynikające z przepisów prawa handlowego związane z funkcjonowaniem spółki akcyjnej, takie jak np. koszty organizacji walnych zgromadzeń, funkcjonowania organów spółki, czy też przedmiotowe koszty przymusowego wykupu akcji, stanowią koszty uzyskania przychodów spółki, które są związane z zabezpieczeniem bądź też zachowaniem źródła przychodów. NSA powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego, w którym zostały wymienione funkcje związane z wykupem przedmiotowych akcji. W ocenie NSA wskazane w tym wyroku funkcje są związane z działalnością spółki, której celem jest maksymalizacja zysków, dlatego też należy je zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów.