Dnia 19 października 2017 r. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wydał orzeczenie w sprawie C-101/16 SC Paper Consult dotyczące bardzo ciekawej kwestii. Wyrok dotyczył bowiem prawa do odliczenia VAT z faktur wystawionych przez kontrahenta, który stracił status czynnego podatnika VAT.

Istota tej sprawy odnosi się do pogodzenia z jednej strony prawa do odliczenia podatku VAT, które jest fundamentalnym prawem w systemie podatkowym VAT, a z drugiej strony do stosowania właściwych metod mających na celu zwalczanie przestępstw podatkowych.

W omawianym wyroku rozpatrywano przypadek rumuńskiej spółki Paper Consult. Jej kontrahent został uznany przez rumuński urząd skarbowy za podatnika nieaktywnego i wykreślono go z rejestru podatników VAT. W związku z tym organy podatkowe odmówiły spółce Paper Consult prawa do odliczenia podatku VAT. Z rumuńskich przepisów podatkowych wprost wynika, iż w sytuacji wykreślenia kontrahenta z listy podatników VAT czynnych, nabywca traci prawo do odliczenia podatku VAT. Co więcej, prawa do odliczenia nie można już przywrócić, nawet jeżeli w toku kontroli lub postępowania okazałoby się, że nie zostało popełnione przestępstwo podatkowe lub nie nastąpiła utrata wpływów podatkowych.

Trybunał orzekł, zgodnie z utrwalonym już orzecznictwem, iż odmowa prawa do odliczenia jest sprzeczna z dyrektywą Unii Europejskiej, jeżeli owa odmowa jest systematyczna i ostateczna oraz nie pozwala na przedłożenie dowodów na niepopełnienie przestępstwa podatkowego lub na brak utraty wpływów podatkowych.

Trybunał zwrócił również uwagę, że organ nie może wymagać od podatnika dokonania kompleksowej i dogłębnej weryfikacji dotyczącej jego dostawcy, przenosząc w ten sposób na tego podatnika spoczywający na tym organie obowiązek przeprowadzenia działań kontrolnych. Natomiast zobowiązując podatników do weryfikowania swoich kontrahentów (przy użyciu udostępnionej przez organy bazy danych), Państwa członkowskie dążą do celu, który jest zasadny, a wręcz wymagany przez prawo Unii, czyli celu polegającego na zapewnieniu prawidłowego poboru VAT i unikaniu przestępstw podatkowych, oraz że taka weryfikacja może być słusznie wymagana od podmiotu gospodarczego.

Choć jest to orzeczenie w sprawie rumuńskiej spółki, ma ono również duże znaczenie dla polskich przedsiębiorców. W bieżącym roku z powodu uznania podatnika za nieaktywnego wykreślono w Polsce z rejestru podatników VAT czynnych ogromną ilość wcześniej zarejestrowanych podmiotów. W związku z tym urzędy skarbowe zaczęły kwestionować prawo do odliczenia podatku VAT z faktur wystawionych przez wykreślonych podatników. Należy zauważyć, że ci podatnicy często nie zdają sobie sprawy z tego, iż zostali wykreśleni z rejestru VAT.

Z jednej strony należy więc stwierdzić, iż nałożenie na polskich podatników obowiązku weryfikowania swoich kontrahentów jest jak najbardziej zgodne z przepisami i nie stanowi przeniesienia na podatnika spoczywającego na organie obowiązku przeprowadzenia działań kontrolnych. Z drugiej jednak strony, organy podatkowe nie mogą tylko na tej podstawie odmówić prawa do odliczenia podatku VAT. Należy bowiem zweryfikować czy sama transakcja nosiła znamiona przestępstwa podatkowego oraz czy podatek należny został zapłacony.